Balans tussen inspanning en ontspanning
In veel organisaties wordt actie nog altijd gelijkgesteld aan spanning. Druk, focus, targets, deadlines. Ontspanning hoort bij pauze, vakantie of herstel achteraf. Maar wie langer meedraait, merkt dat dit model niet duurzaam is. De kwaliteit van handelen neemt af, besluitvorming versmalt en het systeem raakt overbelast.
Een oud, maar verrassend actueel principe uit de yoga-wetenschap biedt hier een scherp alternatief: sthira sukham asanam. Vrij vertaald: handelen (of zijn) is optimaal wanneer het tegelijk standvastig én ontspannen is.
Dit is geen zweverig idee, maar een uiterst praktisch werkprincipe.
Wat sthira sukham asanam werkelijk betekent
Sthira staat voor stabiliteit, focus, innerlijke kracht en moed. Het is het vermogen om te blijven staan onder druk, richting te houden en verantwoordelijkheid te dragen. In leiderschap vertaalt zich dit naar besluitvaardigheid, helderheid en consistentie.
Sukham betekent gemak, ruimte, ontspanning en vreugde. Niet als vrijblijvend comfort, maar als innerlijke openheid. Het vermogen om ademruimte te houden, waar te nemen wat er gebeurt en flexibel te reageren.
Asanam verwijst niet alleen naar een fysieke houding, maar naar een toestand van zijn. Hoe je ergens in verblijft. Hoe je aanwezig bent in een actie, een gesprek, een besluit.
Samen beschrijven deze begrippen een paradoxale staat: volledig betrokken zijn, maar daarin volledig ontspannen.
Waarom we de balans vaak verliezen
In de praktijk zie je twee veelvoorkomende ontsporingen:
Te veel inspanning (sthira zonder sukham)
De actie wordt krampachtig. Het lichaam verhardt, de adem stokt, het bewustzijn vernauwt. In organisaties zie je dit terug in micromanagement, reactief gedrag en een cultuur van permanente urgentie. Resultaat: korte termijn output, lange termijn slijtage. Dit doet zich vaak voor in het eerste interval van het octaaf.
Te veel gemak (sukham zonder sthira)
Hier ontbreekt richting en scherpte. Besluiten worden uitgesteld, energie lekt weg, en potentieel blijft onbenut. Dit oogt vriendelijk, maar is vaak een vermomde vorm van vermijding. Dit zien we vaak in het tweede interval optreden.
Beide zijn inefficiënt. Werkelijke effectiviteit ontstaat precies in het midden.
Handelen zonder overbelasting
Handelen, we zijn in de wereld om te handelen: “Al is uw doel groot en zijn uw middelen klein, handel toch, want enkel door uw handelen kunnen deze voor u vermeerderd worden”; een aforisme van Sri Aurobindo. De kern van sthira sukham asanam is dat ontspanning geen tegenpool is van actie, maar een voorwaarde voor precisie. Topsporters herkennen dit onmiddellijk: maximale prestatie vraagt een ontspannen lichaam, een rustige adem en een heldere geest, of zoals diezelfde Sri Aurobindo zei: een stil hart, een heldere geest en ontspannen zenuwen. Spanning vermindert coördinatie en timing.
Voor leiders en professionals geldt hetzelfde. De kwaliteit van een interventie, gesprek of besluit wordt niet bepaald door de hoeveelheid spanning, maar door de mate van aanwezigheid.
Concreet betekent dit:
- inspanning doseren in plaats van forceren
- spanning in het lichaam herkennen en loslaten terwijl je doorwerkt
- aandacht houden bij wat er nú nodig is, niet bij ruis en projecties
Dit is geen passiviteit, maar hoogwaardig actief bewustzijn.
Praktisch werkprincipe voor leiderschap
Wanneer je dit principe toepast buiten de yogamat, ontstaat een ander soort leiderschap:
- daadkrachtig zonder hard te worden
- ontspannen zonder vrijblijvendheid
- gefocust én open
Teams voelen dit onmiddellijk. Er ontstaat meer vertrouwen, er is minder stress en een betere timing. Besluiten worden helderder, conflicten minder persoonlijk en verandering verloopt natuurlijker.
In essentie vraagt dit niet om méér doen, maar om anders aanwezig zijn in wat je doet.
Slotgedachte
Sthira sukham asanam nodigt uit tot volwassen handelen: volledig verantwoordelijkheid nemen, terwijl je innerlijk zacht blijft. In een wereld die steeds sneller beweegt en harder lijkt te worden, is dit geen luxe, maar een strategische competentie.
De vraag is dus niet: hoe kan ik harder werken?
De vraag is: hoe blijf ik ontspannen terwijl ik volledig in actie ben?
Daar ligt de échte balans.
